Onzichtbaar maar waar - Drie Denkdagen

De denkdagen van De Letterie zijn bedacht als intensieve, thematische reflectiedagen over onderwerpen die vaak moeilijk te vatten of te bespreken zijn. We vertrekken altijd vanuit herkenbare verhalen om vanuit de filosofie, de literatuur of de kunst te reflecteren over existentiële onderwerpen.

De denkdagen in het najaar 2026 met als titel ‘onzichtbaar maar waar'. Wat we zien bestaat, wat we niet zien bestaat niet. Tot zoverre de logische gang van zaken in onze dagdagelijke werkelijkheid. Maar toch is het ingewikkelder dan dat. Zien is perceptie, zien is keuzes maken, zien is kennis, zien is voorspelbaarheid, zien is wetenschap, zien is techniek…
We zijn gewend te vertrouwen op wat we kunnen zien. Maar niet alles wat betekenisvol is, laat zich onmiddellijk herkennen. Onzichtbare ziektes bijvoorbeeld confronteren ons met de grenzen van onze blik maar ook van ons begrijpen.
Met het thema ‘onzichtbaar maar waar’  bieden we ruimte voor verdieping, ontmoeting en uitwisseling, en nodigen uit tot een meer aandachtige en empathische blik op wat niet onmiddellijk zichtbaar is.
Elke dag biedt ruimte om samen te denken, te lezen, te luisteren en ervaringen naast elkaar te leggen in een open en zorgzame sfeer. We gaan in gesprek met een auteur die recent een roman over dit thema heeft geschreven. Het is sterk aan te raden om die dan ook vooraf te lezen.

DENKDAG 1:  10 oktober 2026: Over zien, kijken en onzichtbare ziektes

10 00: Ontvangst en kennismaking

10 30 – 12 30: Filosofische introductieworkshop:  Eva Rouselle

Wie ben je wanneer je lichaam hapert? We kunnen ziek worden, een ongeval krijgen of op een andere manier met een gekwetst lichaam worden geconfronteerd. Ook ouder worden drukt ons met de neus op de broosheid van ons lijf. Het stoïcisme zag als één van de eerste filosofische strekkingen de verbondenheid van lichaam en geest. Zij geloofden niet dat de geest een volledig losstaande, onstoffelijke entiteit was. Zowel lichaam als geest maken deel uit van de natuur en beïnvloeden elkaar voortdurend. Toch zijn ze verschillend: onze gedachten en keuzes kunnen we onder controle krijgen, ons lichaam ontsnapt daaraan.

In deze filosofische workshop duiken we dieper in deze ideeën van het stoïcisme. Kun je pijn ‘slecht’ noemen?  Is ziek zijn een aantasting van je identiteit? We doen enkele reflectieoefeningen en onderzoeken hoe deze ideeën ons denken over vrijheid en wat goed en waardevol is beïnvloeden.

12 30 – 14: Lunch

14 – 16 00:  Gesprek met Lise Delabie over haar pas verschenen debuut ‘Millefeuille’.

Over het boek: Leni heeft twee wensen: schrijver worden en moeder. Maar wat als beide dromen wankelen? Na een miskraam belandt ze in een slopend fertiliteitstraject. Terwijl de wereld voortraast, blijft haar eigen tijdlijn steken: niet zwanger, niet zwanger, niet zwanger. Elke maand opnieuw beweegt ze zich tussen hoop en angst, controle en overgave. Leni verliest zich in de hallucinerende kunst van Yayoi Kusama, waarin eindeloze patronen en herhalingen een nieuwe betekenis krijgen. Eén vraag dringt zich almaar op: hoe vind je houvast als je in een limbo belandt?

Lise Delabie is auteur, leerkracht Frans en klassieke talen en literatuurcriticus voor onder andere de lage landen. Ze was laureaat van Vloed en publiceerde in DW B en Deus Ex Machina. Ze is lid van Hyster-X en redacteur bij Deus Ex Machina

DENKDAG 2: 14 november 2026 : Onzichtbaarheid zien

10 uur: ontvangst en  kennismaking

10 30 – 11 30:  ‘Ongezien kunst zien’  expo in Muzee

12 00 – 13 00:  SamenLezen uit  'Welkom in het rijk der ziekten'  van Hanne Barvoets  (over onzichtbare ziektes )- Sofie Vandamme

13 00 – 14 30: Lunch

14 30 – 16 00:  Gesprek met Bernke Klein Zandvoort over haar boek Oogsprong

In Oogsprong vervlecht Bernke Klein Zandvoort allerlei soorten onderzoek over zicht en blindheid met de verhalen van een aantal vrouwen, wier levens over (on)zichtbaarheid gaan. De aanleiding voor het poëtische essay is het verhaal van haar nicht, die na het verlies van haar oog fantoombeelden begon te zien. Aan de hand van die ervaringen ontleedt Klein Zandvoort onder meer hoe zicht tot ons dominante zintuig uitgroeide, waarom vrouwen oogstrelend moeten zijn en waarom we zicht en waarheid zo moeilijk kunnen ontstrengelen. Oogsprong is een even intiem als lucide essay over kijken en bekeken worden, over de maakbaarheid en macht van onze blik. 

Bernke Klein Zandvoort is schrijver en beeldend kunstenaar. Haar dichtbundel Uitzicht is een afstand die zich omkeert (2013, Querido) won de Debuutprijs Het Liegend Konijn en werd genomineerd voor de C. Buddingh' Prijs en de Jo Peters Poëzieprijs. Veldwerk (2020, Querido), haar tweede dichtbundel, stond op de shortlist van De Grote Poëzieprijs en werd genomineerd voor de Paul Snoekprijs. Oogsprong is haar prozadebuut. 

DENKDAG 3: 13 december 2026: Taal voor onzichtbaarheid

10 uur: kennismaking 

10 30 – 12 30:  Workshop ‘taal voor wat je niet kan zien’  – Sofie Vandamme

12 30 – 14:  Lunch

14 – 16 00:  Gesprek met Dorien de Wit  over haar boek Heim, of het verhaal van mijn duizeligheid.

In Heim of het verhaal van mijn duizeligheid onderzoekt Dorien de Wit de relatie tussen angst, duizeligheid en reizen. Ze verweeft persoonlijke ervaring, filosofische reflectie met poëtische observaties. Door het maken van een fysieke reis (al is reis een groot woord) beweegt ze in steeds kleinere cirkels om de contouren van haar angst heen, de grenzen aftastend en voorzichtig oprekkend. Dit fragmentarische boek, dat zich beweegt tussen memoir, essay en poëzie, verkent duizeligheid op verschillende niveaus. Van het fysieke wankelen veroorzaakt door een aandoening aan het evenwichtsorgaan tot het kosmische duizelen dat ons kan overvallen bij het besef van onze plaats in het heelal.